Aktualności
Qui rogat, non errat
kto pyta, nie błądzi

Prawo Zobowiązaniowe

2013-02-25

I.
Oświadczenie o odwołaniu darowizny.

Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.
Rażącą niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 kodeksu cywilnego musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Czynami świadczącymi o rażącej niewdzięczności obdarowanego są: odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy ciężkie znieważenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn.. akt IV CSK 113/11) - mówi Radca Prawny Eliza Krause.

Zatem, chodzi tu wyłącznie o zachowanie obdarowanego. O tym, czy zachodzi sytuacja określana mianem rażącej niewdzięczności decydują okoliczności konkretnej sprawy. Obowiązek wdzięczności, jaki ciąży na obdarowanym, nie rozciąga się na osoby jemu bliskie, czego nie zmienia nawet okoliczność, że korzystają one z przedmiotu darowizny. Przyjmuje się jednak zasadność odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, w sytuacji gdy niewdzięczności w stosunku do niego dopuściły się osoby bliskie obdarowanemu, jeżeli jemu samemu można przypisać rażącą niewdzięczność, polegającą albo na jego inicjatywie, udzieleniu pomocy czy tylko aprobacie postępowania noszącego znamiona uzasadniające sankcję, o której w przepisie mowa (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1949 r., Wa. C. 108/49, PiP 1950, z. 8-9, s. 179) - kontynuuje Radca Prawny Eliza Krause.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i nast.). W przypadku, gdy małżonkowie byli darczyńcami, darowiznę mogą odwołać oboje albo każdy z nich w zakresie swojego udziału. A gdy, darowizna została uczyniona na rzecz małżonków, to darczyńca może odwołać darowiznę zarówno w stosunku do każdego z nich z osobna albo łącznie wobec małżonków.

Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy (art. 898 – 900 kodeksu cywilnego)

II.
Skutki odwołania darowizny na rzecz małżonków, której przedmiotem była nieruchomość.

Darczyńca czyniący darowiznę z zastrzeżeniem objęcia jej przedmiotu małżeńską wspólnością majątkową, a więc realizujący wyjątek od odmiennej zasady wchodzenia darowizn do majątku odrębnego małżonków (art. 33 pkt 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) powinien ponosić pewne tego konsekwencje i ryzyko swojego oświadczenia o darowiźnie.

Rozpatrując to na tle wspólności majątkowej małżeńskiej, nie można zrealizować obowiązku przeniesienia własności nieruchomości przez jednego z obdarowanych małżonków, który okazał się rażąco niewdzięczny i tylko wobec niego została odwołana darowizna, ponieważ nieruchomość jest także własnością drugiego małżonka do tzw. „niepodzielnej ręki”. Jeśli więc oboje małżonkowie okazują się być rażąco niewdzięczni, to darczyńca może wobec nich odwołać darowiznę i wtedy oboje małżonkowie będą zobowiązani przenieść nieruchomość jako składnik majątku wspólnego na darczyńcę. Natomiast, w razie odwołania darowizny nieruchomości, uczynionej do majątku wspólnego małżonków z powodu rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 k.c.) tylko jednego małżonka albo obojga małżonków, ale egzekwowania przez darczyńcę skutków odwołania tylko wobec jednego z nich, należy przyjąć, że w braku zgody obojga małżonków na powrotne przeniesienie własności nieruchomości na darczyńcę ma on do niewdzięcznego małżonka tylko roszczenie pieniężne z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (art. 898 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 405 in fine k.c.), w wysokości - co do zasady - połowy wartości darowanej nieruchomości, zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt: I CSK 284/2011 - mówi Radca Prawny Eliza Krause.

Odwołanie darowizny nieruchomości nie stwarza skutków rzeczowych, a więc przejścia własności ex lege (z mocy prawa) na darczyńcę, lecz kreuje obowiązek obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia - wywołującego skutek obligacyjny - lub równocześnie z tym oświadczeniem, darczyńca może wystąpić do sądu z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny - kontynuuje Radca Prawny Eliza Krause.

 

 

 

Kancelaria Radcy Prawnego
Eliza Krause

Telefon:
61 653 04 07
605 219 801
Fax:
61 653 07 07
Adres:
ul. Świetlana 26, 60-151 Poznań